Ξεχωριστός ή Μοναδικός;

Μερικές φορές οι λέξεις μας μπερδεύουν καθώς τις χρησιμοποιούμε απερίσκεπτα, ταυτίζοντας έννοιες που είναι στην ουσία διαφορετικές. Από την άλλη, δεν έχει και τόση σημασία ποιες λέξεις χρησιμοποιούμε, φτάνει να κατανοούμε το βαθύτερο νόημα των όσων λέμε. Ίσως τότε, να μην είχε υποστεί τέτοιο βιασμό η γλώσσα, ίσως να μη μιλούσαμε τόσο ακατάπαυστα αλλά να σκεφτόμασταν περισσότερο.

Ας μην ασχοληθούμε λοιπόν με την επιφάνεια των λέξεων, αλλά με το νόημα που έχουμε δώσει σε αυτές βιωματικά: στη ζωή μας, στη λειτουργία μας, σε αυτά που πιστεύουμε και κάνουμε δράση στη ζωή μας. Τέτοιες, μπερδεμένες μέσα μας έννοιες, είναι οι λέξεις «ξεχωριστός» και «μοναδικός». Φαίνονται αλλά δεν είναι συνώνυμες, καθώς η κάθε μια κρύβει ένα διαφορετικό – και αντιφατικό – σύστημα πεποιθήσεων.

Ολόκληρη η ζωή μας περιστρέφεται γύρω από την επιδίωξη του «ξεχωριστού». Ο καθένας προσπαθεί να διαφέρει, να ειδικευτεί, να υπερέχει, σε ένα αγώνα καθιέρωσης και επιβεβαίωσης της αξίας του. Ξεχωρίζουμε τους ανθρώπους σε αυθεντίες και μη, τους κρίνουμε σύμφωνα με την ειδικότητα, τη θέση και το ρόλο τους. Τοποθετούμε ανάλογα τον εαυτό μας, συγκρίνοντας ποιον έχουμε απέναντι μας.

Δυσλεξία ή Δημιουργικός Νους;

Θα ήταν χρήσιμο για όποιον πραγματικά ενδιαφέρεται για τη δυσλεξία, ν’ ανατρέξει πρώτα στο προηγούμενο άρθρο «Ορίζοντας τη δυσλεξία», για να έχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την πορεία του θέματος.

Ο όρος «δυσλεξία», που εφηύρε το σύστημα, χαρακτηρίζει σαφώς το ίδιο (αν και αδυνατεί να το παραδεχτεί) και όχι τον καθρέφτη (τους δυσλεκτικούς) που έχει στήσει απέναντι του. Το δυστύχημα είναι ότι οι δυσλεκτικοί παίζουν πιστά το ρόλο του καθρέφτη που τους έχει δοθεί και έτσι αδυνατούν να αναγνωρίσουν και να καλλιεργήσουν αυτό που τους έχει δοθεί μα παραμένει ακαλλιέργητο.

«Ο Λόγος εκδηλώνεται στο καθετί. Ο Λόγος είναι η σκέψη που μεταμορφώνεται σε παλμό. Ελευθερώνεις στη γύρω ατμόσφαιρα κάτι που πριν ήταν απλώς ενέργεια. Πρόσεχε καθετί που λες.»

Η έλλειψη κατανόησης («δυς») της ανώτερης λειτουργίας του Λόγου είναι εσκεμμένη στον κόσμο του προγραμματισμένου νου, της ύλης, του χωρο-χρόνου και του διαχωρισμού. Η κατανόηση δεν μπορεί να είναι αναλυτική – λογική – αφαιρετική διαδικασία, καθώς αυτός ο τρόπος σκέψης πάντα θα προσπερνά την αλήθεια. Αδυνατεί λοιπόν το σύστημα που δημιούργησε το πρόβλημα της δυσλεξίας, να κατανοήσει την πραγματική έννοια του Λόγου (σκέψη – έκφραση) γιατί η κατανόηση αυτή βρίσκεται έξω από το πεδίο αντίληψης του και λειτουργίας του.

Η δυσλεξία (όπως έχει ονομαστεί) αφορά λειτουργίες ανεξερεύνητες του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου, που είναι η Πύλη του Δημιουργικού Νου. Το «μέρος» αυτό του Νου (που δεν είναι λεκτικό στον τρόπο λειτουργίας του) ενυπάρχει μέσα στον καθένα μας, περιμένοντας ν’ αναγνωριστεί, να πάρει τη σωστή του θέση στην ουσία της ζωής μας. Απλά, κάποιοι άνθρωποι έρχονται με κυρίαρχο αυτό το μέρος, για να μας θυμίζουν και να μας ωθούν να το ψάχνουμε μέσα μας.

Ορίζοντας τη δυσλεξία

Είναι γεγονός ότι σήμερα υπάρχει πληθώρα πληροφοριών για τη δυσλεξία: διαγνωστικά κέντρα, μέθοδοι αντιμετώπισης και αποκατάστασης, νομοθετικές ρυθμίσεις, κρατικοί φορείς, συμβουλευτικές υπηρεσίες κ.λ.π.. Γιατί όμως εξακολουθεί να υπάρχει τόση σύγχυση, παραπληροφόρηση, αγωνία; Γιατί εξακολουθούν οι γονείς να απογοητεύονται, οι δάσκαλοι να φοβούνται και να μπερδεύονται, οι δυσλεκτικοί να αποθαρρύνονται και να περιθωριοποιούνται; Μήπως γιατί ποτέ δεν αμφισβητήσαμε το αρχικό δεδομένο πάνω στο οποίο χτίζουμε ολόκληρα οικοδομήματα; Μήπως ποτέ δεν κοιτάξαμε πραγματικά τι έχουμε ορίσει ως δυσλεξία;

Αποτέλεσμα αυτής της γενικής ασάφειας είναι να συνεχίζεται ο μύθος ότι η δυσλεξία είναι «κάτι κακό» που φυσικά κανένας γονιός δεν θέλει να έχει το παιδί του, όπως και οι εντυπώσεις που θέλουν τους δυσλεκτικούς να «βλέπουν (και να διαβάζουν) ανάποδα», να είναι «ανίκανοι να διαβάσουν και να γράψουν» και άλλα παρόμοια συμπεράσματα.

Οι ορισμοί της δυσλεξίας εκφράζονται κυρίως από θεωρητικούς ή από δυσλεκτικούς (πιο σπάνια) που όμως, δυστυχώς, έχουν εκπαιδευτεί στο ίδιο σύστημα που δημιούργησε το πρόβλημα και βλέπει μέσα από την περιοριστική οπτική του»: αντιλαμβάνεται αντιθέσεις, διαχωρίζει, ομαδοποιεί, συγκρίνει, αναλύει, ορίζει, κατατάσσει, σε μια προσπάθεια να νοιώσει ασφάλεια.

Ενοχή

Δεν υπάρχει τομέας της ζωής μας ή κάποια άκρη του νου μας που η ενοχή να μην έχει ύπουλα εισχωρήσει και επηρεάσει. Δηλητηριάζει τη σκέψη μας, εμποδίζει τα βήματα μας, κρύβει την αλήθεια και οδηγεί με σίγουρο τρόπο στο θάνατο (απομόνωση, στέρηση, αρρώστια). Η ενοχή είναι το αποτέλεσμα της ιδέας που έχουμε, βαθιά μέσα μας, για τον εαυτό μας. Εύκολα γίνεται αντιληπτή, πίσω από κάθε αμφιβολία μας, πίσω από κάθε δίλλημα, κάθε φορά που μετανιώνουμε για ό,τι κάναμε ή δεν κάναμε, όταν δεν εμπιστευόμαστε, κάθε φορά που γυρνάμε στο παρελθόν. Έχοντας πιστέψει ότι είμαστε αυτό το μικρό και ασήμαντο ανθρωπάκι που παραπατά, είναι επιρρεπή στο «κακό», είναι καταδικασμένο να πεθάνει, αναζητάμε (συνειδητά ή ασυνείδητα) την τιμωρία σε κάθε γωνία, βλέπουμε το σκοτάδι σε κάθε μας κίνηση. Με βάση ένα τέτοιο καταστροφικό προγραμματισμό, κρίνουμε, κατηγορούμε, βιώνουμε επανειλημμένα το θάνατο, ενώ αναζητούμε τη λύτρωση που δεν έρχεται ποτέ μέσα από τέτοιες πρακτικές.

Αδυνατούμε να δούμε το δικό μας αρχικό, νοητικό δημιούργημα και έτσι βλέπουμε γύρω μας τους πολλαπλούς καθρέφτες (σύμβολα αυτού που δώσαμε και είμαστε) που ενισχύουν ακόμα περισσότερο την αρχική ενοχή και αυτό-ακύρωση μας. Ενοχοποιούμε τους εαυτούς μας ή άλλους, κατηγορούμε τον εαυτό μας ή άλλους, αισθανόμαστε οίκτο για μας ή για άλλους, στερούμαστε και στερούμε από άλλους, κ.λ.π. αναζητώντας την τιμωρία μας (και των άλλων) ουσιαστικά ψάχνοντας μέσα από αυτήν, τη δικαίωση μας.

Κουβαλάμε με θαυμασμό το σταυρό που οι ίδιοι έχουμε επιβάλει στον εαυτό μας (αλλά πιστεύουμε ότι μας έχει επιβληθεί), γινόμαστε «μάρτυρες» της ζωής πιστεύοντας ότι υπάρχουμε για να υποφέρουμε (και αυτό είναι αρετή), περιμένοντας σωτηρία από αλλού (αφού εμείς είμαστε ασήμαντοι, ανίκανοι και αδύναμοι) σε κάποιο αόριστο μέλλον (γιατί η ενοχή μας παγιδεύει στο παρελθόν) ακυρώνοντας έτσι το παρόν και τη μοναδική επιλογή της δράσης μας σε αυτό.

Υπάρχει έλλειψη αυτο-πεποίθησης;

Κάποιες φορές οι ίδιες οι λέξεις μας κοιτάνε στα μάτια φανερώνοντας το πραγματικό τους νόημα αλλά εμείς αδυνατούμε να τις δούμε για αυτό που είναι. Δίνουμε σε αυτές τη δική μας υποκειμενική ερμηνεία, προσπερνώντας τις, χάνοντας την ευκαιρία της παρατήρησης και της μάθησης.

Η μάθηση πάντα υπονοεί αλλαγή. Η «δυσλεξία» (η λέξη εξυπηρετεί άλλους σκοπούς ενώ δεν υφίσταται δυσλειτουργία) με βοηθά να μη θεωρώ σχεδόν τίποτα δεδομένο αλλά να θέλω να βρίσκω νόημα, μέσα στο πλαίσιο στο οποίο βρίσκεται κάτι και όχι ανεξάρτητα από αυτό. Μια τέτοια λέξη, στην οποία έχουμε αποδώσει λανθασμένο νόημα, είναι η «αυτοπεποίθηση».

Η ερμηνεία που δίνει το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη είναι: το να εμπιστεύεται κανείς τον εαυτό του – η άνεση, η σιγουριά που εκπέμπουν οι κινήσεις αυτού που έχει αυτοπεποίθηση. Συνεπώς, συνηθίζουμε να μιλάμε για «έλλειψη αυτοπεποίθησης» όταν κάποιος δεν εμπιστεύεται τον εαυτό του. Αν τολμήσουμε τη σύνθεση πληροφοριών, βλέπουμε πιο κάτω, στο ίδιο λεξικό, την ερμηνεία της λέξης «πεποίθηση», το δεύτερο συνθετικό της λέξης «αυτο-πεποίθηση»: απόλυτη βεβαιότητα ότι αυτό που πιστεύει ή ισχυρίζεται κανείς, ισχύει πραγματικά (πείθω, πίστη).

Θέλω να θυμάμαι…

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες, οι πιο αισιόδοξοι από μας βγάζουμε τα μπλοκάκια και γράφουμε λίστες με νέους προγραμματισμούς και υποσχέσεις προς τον εαυτό μας για τη νέα χρονιά. Οι πιο απαισιόδοξοι, έχουμε παραιτηθεί από αυτή την «παιδική» λειτουργία, εξακολουθώντας όμως να ελπίζουμε στην αλλαγή, περιμένοντας να έρθει σαν «από μηχανής θεός» ή από τους άλλους.

Αργά ή γρήγορα, και οι μεν και οι δε, απογοητευόμαστε και γυρνάμε πίσω στις «παλιές καλές συνήθειες» που μας εξασφαλίζουν το γνώριμο, με την προσδοκία και την ελπίδα ότι την επόμενη φορά, την επόμενη χρονιά - υπό άλλες συνθήκες - τα πράγματα θα είναι διαφορετικά.

Ο συμβολισμός της πρώτης μέρας του χρόνου, ως ευκαιρία για μια νέα αρχή, αξίζει μόνο ως συμβολισμός. Ουσιαστικά καμία μέρα δεν διαφέρει από την άλλη. Η κάθε στιγμή μπορεί να σημαίνει μια νέα αρχή και αυτή είναι μια επιλογή που πάντα έχουμε.

Με αυτές τις σκέψεις, λέω να φτιάξω μια διαφορετική «λίστα» φέτος, που θα έχει νόημα και ουσία κάθε μέρα του χρόνου, ανεξάρτητα από τους όποιους (κατά τα άλλα θεμιτούς) εξωτερικούς στόχους ή τις προσωρινές επιθυμίες μου.

Θέλω να θυμάμαι:

Το πολυτιμότερο δώρο

Κάποιες φορές σκέφτομαι ότι θα ήταν πολύ καλύτερα αν αποφασίζαμε να κάνουμε τα παιδιά μας μετά τα σαράντα. Θα είχαμε το χρόνο και τις ευκαιρίες να ωριμάζαμε περισσότερο ως άνθρωποι, να μαθαίναμε λίγο καλύτερα τον εαυτό μας, θα δημιουργούσαμε πιο αρμονικές σχέσεις, προτού αναλάβουμε τον σημαντικότερο ρόλο της ζωής μας.

Μετά κοιτάω γύρω μου και καταλαβαίνω ότι αυτό δεν είναι θέμα βιολογικής ηλικίας. Κάποιοι από μας ενηλικιωνόμαστε στα τριάντα, άλλοι στα πενήντα και άλλοι ποτέ. Άλλωστε, τις σημαντικότερες και ουσιαστικότερες αποφάσεις της ζωής μας, τις παίρνει ακόμα για μας η κοινωνία, τα έθιμα, οι κάθε λογής εξωτερικές προσταγές.

Λυπάμαι που ακόμα δεν έχουμε καταλάβει ότι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα μας ως ανθρωπότητα, το πολυτιμότερο «περιουσιακό» μας στοιχείο ως κοινωνία, ο πιο ισχυρός «πόρος» ενέργειας είναι τα παιδιά μας. «Πώς δεν το έχουμε καταλάβει», σαν να ακούω τις πρώτες αντιδράσεις, «για τα παιδιά μας δεν τα κάνουμε όλα; Δεν δουλεύουμε για τα παιδιά μας, δεν αποταμιεύουμε για τα παιδιά μας, δεν φροντίζουμε για τις ανάγκες τους, τη μόρφωση τους, την υγεία τους, τη συναισθηματική τους ασφάλεια, το μέλλον τους;»

Έρωτας και Θάνατος

Δύσκολο θέμα ο θάνατος για να το διαχειριστεί κανείς και δεν θα επιχειρήσω να το κάνω από φιλοσοφική, θρησκευτική ή οποιαδήποτε θεωρητική άποψη. Ο θάνατος είναι μέρος της ζωής μας, είτε αποφεύγουμε να τον συζητάμε είτε όχι. Τον ζούμε σαν τραγωδία, μας διαλύει όταν χάνουμε κοντινά μας πρόσωπα, επειδή είναι εχθρός και όχι μέρος της ζωής μας.

Ο θάνατος είναι απρόβλεπτος και λογικά αυτό θα έπρεπε να μας εστιάζει στο να εκτιμούμε τη ζωή απεριόριστα. Όμως δεν το κάνουμε. Τη θεωρούμε δεδομένη ή φοβόμαστε τόσο πολύ που μένουμε στο περιθώριο της, ενώ η ζωή μας προσπερνά. Αυτή είναι η πιο τρανταχτή απόδειξη ότι δεν ζούμε τη ζωή μας λογικά αλλά συναισθηματικά.

Δεν γνωρίζουμε το χρόνο που αναλογεί στον εαυτό μας ούτε στους άλλους γύρω μας. Τόσο τρομακτική είναι η σκέψη ότι το επόμενο λεπτό ή η επόμενη μέρα μπορεί να είναι η τελευταία μας, που αρνούμαστε να της επιτρέψουμε να εισχωρήσει στο νου.

Τόσο πολύ φοβόμαστε που προσπαθούμε να αποκλείσουμε το θάνατο, να απομονώσουμε τη σκέψη, να προφυλαχτούμε από το αναπόφευκτο με κάθε τρόπο. Τον κρύβουμε κάτω από χιλιάδες προγραμματισμούς της υποτιθέμενης μελλοντικής ζωής μας, πίσω από συναισθηματικές εξασφαλίσεις, φιλοσοφικές θεωρίες, συνεχείς και αγωνιώδεις κατακτήσεις, που καταφέρνουν να απασχολούν το φοβισμένο νου και να «προστατεύουν» τον ψυχισμό μας.

Η κρίση των Χριστουγέννων

Η «κρίση» είναι επιλεκτική και την αποκαλούμαστε όταν και ενόσω μας βολεύει.

Είναι μια στοιχειώδης, αντικειμενική παρατήρηση των όσων συμβαίνουν γύρω μας, ειδικά σε μια περίοδο μεγάλων αντιφάσεων και διφορούμενων εννοιών. Δύσκολα επιλέγουμε να σταματήσουμε για λίγο και να δούμε αυτά που δημιουργούμε στο πέρασμα μας.

Το όλο σκηνικό μοιάζει σενάριο κωμικο-τραγικής ταινίας που συνεχίζουμε να παρακολουθούμε με σχεδόν μαζοχιστική διάθεση και ταυτόχρονα διαδραματίζουμε ως υπάκουοι ηθοποιοί χωρίς κανένα έλεγχο στην επιλογή του ρόλου μας. Εν μέσω μιας (και καλά) παγκόσμιας κρίσης σε ενεργειακό, οικονομικό, ψυχολογικό, φιλοσοφικό και κάθε άλλο πιθανό επίπεδο, εμείς έχουμε τη δυνατότητα να διαφοροποιηθούμε, να απομονώσουμε ότι μας πονάει και να ζήσουμε για λίγο την ψευδαίσθηση της άγνοιας μας.

Η πανδημία του φόβου

Σε μια εποχή που υπάρχει ελεύθερη και άφθονη πληροφόρηση, είναι δυνατόν να μιλάμε για προπαγάνδα, για παραπληροφόρηση, για άγνοια; Είμαστε όντως αναγκασμένοι να υποτασσόμαστε; Υπάρχει έλλειψη πληροφόρησης; Μπορεί η πληροφόρηση να προσφέρει τη γνώση που όλοι αναζητούμε; Γιατί δεν το κάνει;

Δες τον πανικό που εύκολα σκορπά το «νέο» όπλο που έχει εφεύρει το σύστημα (το οποίο έχουμε δημιουργήσει και πρόθυμα συντηρούμε), τον ιό της νέας γρίπης. Δεν πτοούνται οι κρατούντες (αυτοί που γνωρίζουν καλά τις ανθρώπινες νοητικές λειτουργίες) από την άφθονη πληροφόρηση που ρέει ελεύθερα είτε υπέρ είτε κατά του νέου εμβολίου. Είτε έτσι είτε αλλιώς, εμείς παίζουμε το παιχνίδι του φόβου.

Ζούμε μόνιμα σε ανύπαρκτο χρόνο – το μέλλον – στο οποίο επενδύουμε, εναποθέτουμε τις ελπίδες μας, αποθηκεύουμε τα όνειρα μας. Προγραμματίζουμε τη ζωή μας ελπίζοντας για το καλύτερο και φτιάχνουμε σενάρια περιμένοντας το χειρότερο. Προσπαθούμε απεγνωσμένα να ελέγξουμε τη ζωή (που δεν ελέγχεται) γιατί δεν ελέγχουμε τον εαυτό μας και τη σκέψη μας.

Τα εν οίκω μη εν δήμω.

Σκέφτομαι ότι είναι βολικό που έχουμε τις δουλειές μας ξεχωριστά από τα σπίτια μας, τις καθημερινές μας σχέσεις, τα ενδιαφέροντα μας, την ηθική μας.

Νοικιάζουμε ένα γραφείο το οποίο διατηρούμε περιποιημένο, καθαρό, όσο χρειάζεται απρόσωπο, όπου δεχόμαστε τους ανθρώπους που θέλουμε να μας εμπιστεύονται και να προωθούμε την εικόνα που επιχειρούμε να εκπέμπουμε. Εκθέτουμε αποδείξεις της γνώσης μας στον τοίχο που βρίσκεται πίσω από το οχυρό μας, το γραφείο μας, πάνω στο οποίο έχουμε συμμετρικά τοποθετήσει φωτογραφίες της οικογένειας μας, σφραγίζοντας την κοινωνική αξία μας.

Στις παρέες φοράμε τα καλά μας, βάζουμε το πλατύ χαμόγελό μας, έστω και αν λίγο νωρίτερα έγινε χαμός στο σπίτι με το σύντροφο ή το παιδί μας. Συζητάμε για πράγματα ακίνδυνα που ενισχύουν το φιλοσοφικό-κοινωνικό-γνωστικό μας επίπεδο… και την αξία μας. Οι «τυχεροί» από μας έχουμε και ένα δυο φίλους στους οποίους εκμυστηρευόμαστε τη βαθύτερη αλήθεια μας, αναζητώντας την αποδοχή και επιβεβαίωση τους.

Οχυρωνόμαστε πίσω από ρόλους, υποθέτοντας ότι μπορούμε να κρατήσουμε ξεχωριστά τους διάφορους τομείς της ζωής μας… για τη δική μας ασφάλεια. «Τα εν οίκω μη εν δήμω» λέει η παροιμία, και το κάνουμε πράξη, πιστεύουμε, προστατεύοντας τον εαυτό μας από το «μάτι», τη ζήλεια, την κριτική, την κακία του κόσμου. Ενός κόσμου, που εμείς επιλέγουμε να βλέπουμε μονοδιάστατα, περιορισμένο και εχθρικό.

Η Ιστορία μας

Ρώτησαν κάποια παιδιά γυμνασίου και λυκείου στο δρόμο, τι γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου. Κάποια είπαν «την απελευθέρωση μας από τους Τούρκους», άλλα είπαν «το όχι που είπαμε», όμως δεν θυμόντουσαν αν το είπαμε στους Τούρκους ή στους Ιταλούς. Η αντίδραση γνωστή και αναμενόμενη: τα σημερινά παιδιά δεν ενδιαφέρονται, δεν έχουν ιδανικά, δεν γνωρίζουν την ιστορία του έθνους μας, και άλλες παρόμοιες κριτικές.

Δεν τολμούμε να κάνουμε το δυσκολότερο που είναι η αντικειμενική παρατήρηση, η βιωματική κατανόηση. Κάνουμε το εύκολο: συγκρίνουμε (με τη γενιά μας), κρίνουμε (τη σημερινή γενιά), κατατάσσουμε (σωστό – λάθος) και προχωράμε με τα δεδομένα μας. Τι καταφέρνουμε, τι αλλάζουμε, πώς διαφοροποιούμαστε; Καταχωρούμε ερμηνείες και κρίσεις στη μνήμη, χωρίς να κατανοούμε πραγματικά.

Οχυρωνόμαστε απέναντι στους εξωτερικούς εχθρούς μας, ενισχύουμε τις ψευδαισθήσεις της άμυνας μας, ψάχνουμε ομάδες να ανήκουμε για να κρύψουμε τη γύμνια μας και κλειδώνουμε τις πόρτες της καρδιάς μας από φόβο μη μας κλέψουνε τα κούφια υπάρχοντα μας.

Ακούμε πραγματικά;

«Είστε καλά ή να βάλω τις φωνές;»

Ο Γιαννάκης άκουγε αυτά τα λόγια μικρός στο χωριό και ήξερε ότι η μητέρα του ετοιμαζόταν να φωνάξει γιατρό ή βοήθεια αν τα παιδιά δεν ήταν καλά. Η Ελενίτσα άκουγε αυτά τα λόγια όταν γυρνούσε ο πατέρας στο σπίτι και ήξερε ότι μια αρνητική απάντηση θα προκαλούσε το θυμό του. Ο Γιώργος σήμερα, πατέρας δύο αγοριών, «προειδοποιεί» ότι ετοιμάζεται να ξεσηκώσει το σπίτι με τραγούδι, χορό, παιχνίδι για να ανεβάσει τη διάθεση των παιδιών του. Ξεκινά μια τρελή, διασκεδαστική πορεία η οποία παρασύρει τα πάντα και τους πάντες στο σπίτι, σε αυτήν. Έχουν μάθει πλέον τα παιδιά να εκμεταλλεύονται αυτή την «απειλή» για να μοιράζονται με τον πατέρα τους ξέγνοιαστες, απολαυστικές στιγμές χαράς και ευτυχίας.

Και όμως, όλα τα παιδιά άκουγαν τις ίδιες λέξεις, στην ίδια γλώσσα. Η ακοή (hearing) αν δεν υπάρχει κάποιο οργανικό πρόβλημα, απλά συμβαίνει. Το πώς ακούμε όμως, τι ακούμε και τι κατανοούμε εξαρτάται από άλλες διαδικασίες που σπάνια αντιλαμβανόμαστε ή ασχολούμαστε με αυτές. Η ακοή με προσοχή (listening) έχει να κάνει με την συνειδητή εστίαση της προσοχής με διαφορετικό τρόπο και την παρατήρηση. Παρατηρείς όταν τολμάς να βγαίνεις έξω από την ασφάλεια των κεκτημένων σου. Ας το εξετάσουμε όμως βιωματικά. Η δημιουργική σκέψη είναι βιωματική γιατί η ζωή μας είναι μόνο γεγονότα.

Πού είναι η ευτυχία;

Ένα «περίεργο» θέμα τριγύριζε το μυαλό μου αυτές τις μέρες καθώς σκεφτόμουνα το άρθρο της επόμενης βδομάδας. Η ευτυχία! Με αφορμή διάφορα γεγονότα που συμβαίνουν στη ζωή μου αυτή την περίοδο, θετικά και αρνητικά, αλλά και επιστολές δικές σας που παρακολουθείτε τη στήλη, σκέφτηκα να τολμήσω να ακουμπήσω ένα θέμα ταμπού, όπως η ευτυχία.

Όλοι κυνηγάμε την ευτυχία, όλοι τη θέλουμε. Σπάνια όμως συναντώ ανθρώπους που να είναι πραγματικά ευτυχισμένοι ή να παραδέχονται ότι είναι. Σαν να φοβόμαστε ότι μόλις αποδεχτούμε και παραδεχτούμε την ευτυχία μας, αυτή θα μας φύγει. Δεχόμαστε a priori (και δεν το αμφισβητούμε) ότι η ευτυχία είναι μόνο κάποιες στιγμές σε όλη τη ζωή μας, ενώ στην υπόλοιπη ζωή, κολυμπάμε στη δυστυχία. Σκεφτόμαστε επίσης ότι «με τόση δυστυχία που υπάρχει στον κόσμο, ποιο δικαίωμα έχουμε εμείς να είμαστε ευτυχισμένοι»; Οι ενοχές δηλητηριάζουν οποιαδήποτε διάθεση εστίασης μας στα θετικά (που έχουμε ορίσει ως συστατικά της ευτυχίας).

Δύσκολο το θέμα, ειδικά αν το εξετάσουμε νοητικά, θεωρητικά, μέσα από τις απόψεις, τις αρχές, τα ιδανικά του νου και όχι απλά, βιωματικά, μέσα από τον εαυτό μας και τη δική μας ζωή. Πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε τι είναι ευτυχία και έτσι συνεχίζουμε να την ψάχνουμε, χωρίς να εξετάζουμε τι είναι αυτό που πραγματικά ψάχνουμε με τόσο πάθος. Αλλά αν η ευτυχία είναι σχετική και υποκειμενική έννοια, τότε δεν μπορεί να είναι η αλήθεια. Αυτό που κάνουμε ουσιαστικά είναι να την προσαρμόζουμε στις ανάγκες μας, τις επιθυμίες μας, πιστεύοντας κάθε φορά ότι αυτά προσδιορίζουν την ευτυχία. Οι ανάγκες όμως αλλάζουν, όπως και οι επιθυμίες. Πού και πώς θα βρούμε λοιπόν την ευτυχία;

Ακολουθώντας το όνειρο σου

Δεν ακολουθείς το όνειρο σου δουλεύοντας εννέα με πέντε. Σίγουρα δεν γίνεσαι καλός σε αυτό που κάνεις αν το ονομάζεις «δουλειά». Χρειάζεται να είναι ανάγκη, μια πηγαία αγάπη που δεν έχει σχέση με χρήμα, δόξα ή οποιοδήποτε άλλο προσωπικό κέρδος που μπορεί να έρθει ή να μην έρθει μαζί με το όνειρο (όραμα) σου. Διαφορετικά θα ζεις μια ζωή στη μετριότητα, όπως τόσες χιλιάδες ανθρώπους που περιμένουν απλά το μισθό του μήνα ή εύχονται να «πιάσουν τη καλή».

Ξέχασε τη λέξη «θυσία» αν είναι να ακολουθήσεις το όνειρο σου. Οι θυσίες πάντα επιστρέφουν για να σε στοιχειώνουν – αν ποτέ καταφέρεις να φτάσεις κάπου. Όταν θυσιάζεις, βρίσκεσαι διχασμένος ανάμεσα σε αυτό που πραγματικά θέλεις και αυτό που πιστεύεις πως πρέπει να κάνεις. Η θυσία αφορά πειθαρχεία, μια επιβολή στον εαυτό σου που κρυφά επαναστατεί. Αυτό αποτελεί μια διαρκή εσωτερική πάλη. Το όραμα σου αφορά τον σκοπό της ζωής σου, που είναι πάντα μοναδικός και ξεχωριστός. Θέλει τόλμη, ευαισθησία, υπομονή και επιμονή να το ακολουθήσεις – κόντρα στις προσταγές της κοινωνίας και των φόβων σου.

Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να έχεις εσωτερική ισορροπία, μια υγιή επικοινωνία και ειλικρινή σχέση με τον εαυτό σου και τις ανάγκες του. Η εσωτερική ισορροπία και γαλήνη σε βοηθάει να ξεχωρίζεις το ψεύτικο από το πραγματικό, το πρόσκαιρο από το ουσιαστικό. Οι περισσότεροι παρατάνε το όνειρο τους λίγο πριν το κατακτήσουν γιατί δεν πρόσεξαν τα σημάδια, δεν είχαν εσωτερική ηρεμία, δεν ήταν ευέλικτοι ώστε να χρησιμοποιούν τα βιώματα τους ως μαθήματα. Χωρίς εσωτερική αρμονία, ακόμα και η κατάκτηση του ονείρου σου, δεν θα καταφέρει να σου χαρίσει την ευτυχία που θέλεις. Να σέβεσαι τις ανάγκες σου κάθε στιγμή και να μην ακολουθείς άκριτα τις ανάγκες των άλλων.

Ο στόχος εμποδίζει την αφοσίωση;

Χωρίς στόχους είμαστε σαν ακυβέρνητα πλοία χωρίς πυξίδα. Οι στόχοι δείχνουν την κατεύθυνση, μας πειθαρχούν, εστιάζουν την προσοχή μας. Μήπως όμως βλέπουμε μόνο τη μια όψη του νομίσματος και άρα χάνουμε ολόκληρη την εικόνα; Πιστεύω ότι η αντικειμενική εξέταση των όσων γνωρίζουμε, εκ νέου, με άλλη θέαση, μας κρατά σε εγρήγορση και μας καθιστά υπεύθυνους και συνειδητούς στις επιλογές μας.

Ο στόχος αφορά το μέλλον, είτε «το μέλλον» είναι σε μια ώρα είτε είναι σε δέκα χρόνια. Προγραμματίζουμε, σχεδιάζουμε, φτιάχνουμε στρατηγικές σε μια προσπάθεια να πετύχουμε, να κατακτήσουμε, να έχουμε, να γίνουμε. Αυτό σημαίνει ότι όποιος και αν είναι ο στόχος, μας αποσπά από το εδώ και τώρα, που είναι ο μόνος πραγματικός χρόνος, το μόνο που έχουμε ουσιαστικά, στο μόνο που μπορούμε να επέμβουμε και να αλλάξουμε.

Όλοι θα έχουμε προσέξει ότι ενώ κάνουμε κάτι, η σκέψη μας φεύγει σε κάτι άλλο, σε ένα άλλο χρόνο εκτός από το παρόν. Όπως και όλοι έχουμε βιώσει διλήμματα ανάμεσα στα «θέλω» μας και στα «πρέπει».

Χωρισμένοι αλλά γονείς

Κάποτε η καταπίεση προς πάσα κατεύθυνση ήταν καθημερινή υπόθεση και έκδηλη τακτική της πατριαρχικής κοινωνίας και οικογένειας. Ο Πα-Τέρας διέταζε και οι πάντες έτρεμαν. Ο σεβασμός επιβαλλόταν και η εξουσία δεν χωρούσε καμία αμφισβήτηση.

Ο κόσμος προόδευσε και μέσα από διάφορα στάδια, περάσαμε σιγά σιγά στο διάλογο, στην ισοτιμία της γυναίκας, στο σεβασμό της διαφορετικότητας του κάθε μέλους της οικογένειας. Κατά παράδοξο όμως τρόπο δεν έχουμε γίνει πιο ευτυχισμένοι ούτε ανατρέφουμε πιο ψυχικά υγιή παιδιά. Έχουμε πολύ περισσότερα αγαθά αλλά αισθανόμαστε πιο ελλιπείς από ποτέ. Έχουμε τη δυνατότητα να χωρίσουμε αυταρχικούς συντρόφους αλλά δεν φαίνεται το διαζύγιο να είναι η ουσιαστική λύση που ψάχνουμε. Έχουμε τη γνώση να προσφέρουμε σωστότερη διαπαιδαγώγηση στα παιδιά μας αλλά περισσότερο αποπροσανατολισμένα μοιάζουν καθρεφτίζοντας την επιφάνεια (μόνο) που έχουμε αλλάξει.

Οι παλαιότεροι κατηγορούν το «εύκολο» διαζύγιο για τα δεινά της σημερινής οικογένειας ενώ άλλοι πιπιλούν την καραμέλα για έλλειψη αξιών και ιδανικών για την «κατάντια» της κοινωνίας. Αλλά όλα αυτά είναι υπεραπλουστεύσεις ανθρώπων που εθελοτυφλούν ενώ αρνούνται ακόμα να κοιτάξουν στο μοναδικό μέρος που δεν έχουν τολμήσει μέχρι στιγμής να στραφούν για τις αιτίες. Περάσαμε στο άλλο άκρο, προφανώς ήταν αναγκαίο μετά τη στέρηση και τον αγώνα για επιβίωση που βίωσαν οι προηγούμενες γενιές. Σήμερα δουλεύουμε ασταμάτητα, πασχίζουμε για το φαίνεσθαι και επικαλούμαστε το δικαίωμα της ελευθερίας μας για να τραβάμε ο καθένας τον μοναχικό δρόμο που έχει επιδιώξει για τον εαυτό του. Εξακολουθούμε να εναποθέτουμε την ευθύνη για την ευτυχία μας στους άλλους και μεγαλώνουμε παιδιά που δεν ξέρουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματα τους, πιστά αντίγραφα του άγνωστου δικού μας εσωτερικού κόσμου.

Εστιασμένοι στο σύμπτωμα…

Έχουμε τόσο πολύ μάθει στη θεραπεία, στην αντιμετώπιση των ήδη υφιστάμενων προβλημάτων που δεν σκεφτόμαστε την πρόληψη σχεδόν ποτέ και μόνο εφόσον είναι πολύ αργά – έχουν ήδη εμφανιστεί τα πρώτα συμπτώματα.

Με αυτόν τον τρόπο λειτουργεί ολόκληρο το οικοδόμημα του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου το οποίο εστιάζεται στο πρόβλημα, το σύμπτωμα, τις λεπτομέρειες, αλλά χάνει τη μεγάλη εικόνα, το όραμα, την ουσία. Για αυτό το λόγο, συμβουλές, ενημερωτικά άρθρα, προτροπές, «πρέπει» και «μέθοδοι αντιμετώπισης» σπάνια φέρνουν ουσιαστικά αποτελέσματα.. αν καταφέρουν να αλλάξουν έστω και για λίγο τα πράγματα.

Ένα ακόμα παράδειγμα αυτής της λειτουργίας του νου είναι το πολύ σημαντικό θέμα της ανατροφής και εκπαίδευσης των παιδιών. Ίσως θα σοκάρει μερικούς το ότι δεν υπάρχει καμιά μαθησιακή δυσκολία, κανένα πρόβλημα συμπεριφοράς ή λειτουργίας σε κανένα παιδί αλλά είναι όλα αποτελέσματα λειτουργίας αυτού του συστήματος.

Το άγνωστο δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου

Ένα πρωινό του Δεκεμβρίου το 1996, η Δρ. Jill Bolte Taylor, νευροανατόμος του Πανεπιστημίου του Harvard, ξύπνησε με ένα οξύ πόνο πίσω από το αριστερό της μάτι. Σύντομα συνειδητοποίησε ότι δεν επρόκειτο για συνηθισμένο πονοκέφαλο, αλλά για ένα σπάνιο είδος εγκεφαλικού το οποίο «έκλεινε» σταδιακά τις λειτουργίες του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου της. Η Δρ. Taylor ανακάλυψε εκείνη τη μέρα, ότι δεν μπορούσε να περπατήσει, να μιλήσει, να διαβάσει, να γράψει, ή να θυμηθεί οποιαδήποτε πληροφορία για τη ζωή της μέχρι εκείνη τη στιγμή. Ανακάλυψε όμως παράλληλα ένα καινούργιο κόσμο τον οποίο αγνοούσε μέχρι τότε: το άγνωστο κατά κύριο λόγο, δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου της.

Με τη βοήθεια της μητέρας της, χρειάστηκαν οκτώ χρόνια για να θεραπευθεί και να επανέλθει πλήρως στην ενεργό ζωή. Η ίδια χαρακτηρίζει την εμπειρία της κάθε άλλο παρά αρνητική, αν και χρειάστηκε, σαν μικρό παιδί, να μάθει τα πάντα από την αρχή. Αξίζει να παρακολουθήσετε την εντυπωσιακή παρουσίαση της Δρ. Jill Bolte Taylor, που έδωσε στο κανάλι TED, στη διεύθυνση http://www.youtube.com/watch?v=kqKpuhAT2iM Η συγκλονιστική εμπειρία που άλλαξε τη ζωή της, επηρέασε την επιστημονική κοινότητα αλλά και χιλιάδες ανθρώπους. Η ίδια περιγράφει αυτά τα χρόνια στο βιβλίο της “My stroke of Insight”, το οποίο μεταφράζεται στα Ελληνικά από τον οίκο Λιβάνη.

Η καθηλωτική αυτή μαρτυρία, ήρθε ως πληροφορία μια μέρα στο μέιλ μου, για να πιστοποιήσει αυτά που ήδη βίωνα σε προσωπικό επίπεδο αλλά κυρίως μέσα από την εμπειρία μου με παιδιά και ενήλικες, στο χώρο της εκπαίδευσης και της αυτογνωσίας.

Μεταξύ μας…

Πλησιάζει η αρχή άλλης μιας ακαδημαϊκής χρονιάς με πολλά όνειρα, νέους στόχους, αρκετό προβληματισμό μα και πολύ άγχος. Ένοιωσα την ανάγκη, σε αυτό το πρώτο άρθρο της νέας σεζόν, να απευθυνθώ στους μικρούς πρωταγωνιστές: τα παιδιά, τους έφηβους και τους φοιτητές.

Ολόκληρο το σύστημα σας σπρώχνει να σκέφτεστε μακριά και έξω από τον εαυτό σας. Αναζητάτε μακρινούς στόχους και συνεχώς συγκρίνεστε με τους άλλους γύρω σας (συμμαθητές, αδέλφια) για να αξιολογήσετε τον εαυτό σας. Δεν ξέρω αν το έχετε προσέξει, αλλά και οι δυο αυτές λειτουργίες είναι άσκοπες. Ποτέ δεν επαρκούν ώστε να νοιώσετε ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και να έχετε κίνητρο να βελτιώνεστε.

Είναι ανώφελο να αγχώνεστε για το μέλλον όταν το παρόν σας διαφεύγει. Είναι το ίδιο ανώφελο να τα «φορτώνετε όλα στον κόκορα» επειδή φοβάστε να ασχοληθείτε με ότι σας δυσκολεύει. Σίγουρα δεν ζούμε σε ένα ιδανικό σύστημα που βοηθάει τον κάθε μαθητή και φοιτητή να μαθαίνει με τον τρόπο που αυτός μπορεί καλύτερα. Μπορείτε όμως να κάνετε αρκετά ώστε να αρχίσει σταδιακά να αλλάζει αυτό το σύστημα.